Finansal Kriz (3): Bitcoin

 

Bitcoin balonu patlıyor mu?

2026 ve sonrası: finansal kriz, emperyalist savaş ve otokrasi (III)

Mustafa Durmuş

15 Şubat 2026

5 Ocak’ta Bitcoin’in fiyatı yüzde 12’lik bir düşüşle 63.000 dolara kadar geriledi. Bu seviye, Ekim 2025'teki 126.000 dolarlık tüm zamanların en yüksek seviyesinden bu yana en düşük seviye.   Öyle ki Bitcoin, bu yıl dolar cinsinden değerinin dörtte birinden fazlasını kaybetti. (1)

Düşüşün bir sonu yok!

İkinci en büyük kripto para birimi olan Ether'in fiyatı da yüzde 13 düşüşle, 1.849 dolara geriledi ve bu yılki toplam düşüşü yüzde 37'ye ulaştı. ‘Tahmin Piyasası Platformu’ Kalshi'de işlem yapanlar geçen ay Bitcoin fiyatının bu yıl ne kadar düşeceği konusunda bahisler yapmaya başlamıştı. Buna göre, fiyatın 60.000 doların altına düşme olasılığı yaklaşık yüzde 85 düzeyinde. (2)

Bir görüşe göre ise bu düşüşün bir sonu yok, hatta Bitcoin’in değeri sıfıra kadar düşebilir. Çünkü yaşanmakta olan bu düşüş bir “fiyat düzeltmesi” değil, bir “çakılma” ya da “çöküş” ve bunun sonunda kripto piyasasında neredeyse hiçbir şey kalmayabilir. (3)

Borsayı düşürdü, fonları çökertti

Kripto para birimlerinin fiyatlarında bir aydır süren bu düşüş, Bitcoin'e giderek daha fazla yatırım yapan şirketlerin hisselerini çökertip, borsa genelindeki tedirginliği daha da artırırken, bankaları da çok olumsuz etkiledi çünkü bankalar Bitcoin alımlarını finanse etmek için borç para kullanıyor.

Ancak bazıları için bu zarar çok daha yüksek. En popüler borsa yatırım fonları olan MSTX ve MSTU (günlük getiriyi iki katına çıkaran bu fonlar), bu yıl yüzde 80'in üzerinde değer kaybetti. Bu da onları şu anda işlem gören 4.700'den fazla ürün arasında, Amerikan ETF piyasasının en kötü performans gösteren 10 fonu arasına soktu. Haziran ayında kripto çılgınlığı sırasında piyasaya sürülen MSTP olarak bilinen üçüncü bir fon da piyasaya çıktığından bu yana benzer bir düşüş yaşadı. Özetle bu fon Ekim başından bu yana toplamda yaklaşık 1,5 milyar dolarlık varlık kaybetti. (4)

“Genius Yasası”

Donald Trump, ikinci kez iktidara gelmeden önce kripto paralar ve piyasaların destekçilerini zengin edeceğini vaat etmişti. İktidar olduktan sonra kripto ve özel sermaye gibi riskli varlıkları 401(k) planlarına dahil etmek için baskı yapmayı sürdürdü. Dahası, 18 Temmuz 2025'te ‘ABD Stabilcoinleri İçin Ulusal İnovasyonu Yönlendirme ve Kurma Yasası (Genius Yasası) adlı çok tartışmalı bir yasayı çıkardı.

Bu yasa, finansal sistem, ekonomi ve toplum açısından büyük riskler içeren bir yasa. Çünkü bankacılık dışı kuruluşlara, temel güvencelere sahip olmaksızın sigortasız stabilcoinleri halka arz etme yetkisi veriyor. Ayrıca, bu yasa federal ve eyalet düzenleyicilerine, bankacılık dışı stabilcoin ihraççılarının halka yüksek kaldıraçlı (borca dayalı) kripto türevleri ve diğer spekülatif kripto yatırımları satmasına izin verme konusunda geniş yetkiler veriyor. (5)

Kripto varlığa yatırım oligarşiyi, Trump’ı ve Musk’ı daha da zenginleştirdi

Ancak bu durum finans oligarşisi, Trump ailesi ve çevresindeki süper zenginler için bir sorun oluşturmuyor. Çünkü geçen yıl Trump ailesi kripto para birimlerinden muazzam kazanç sağladı: aynı yıl kurdukları kripto tabanlı işletmelerin değeri 2 milyar dolara ulaştı. (6)

Tesla’nın sahibi (190 milyar doların üzerinde bir servete sahip olan) Elon Musk ise 2021 yılından bu yana Bitcoin’e yatırım yapıyor. Nitekim Tesla aynı yıl yatırım politikasını güncelleyerek 1,5 milyar dolarlık Bitcoin satın aldı. Yani yatırımlarının bir kısmını kripto para piyasasına yönlendirdi. Bunun sonucunda Bitcoinin değeri birden 5 bin dolar daha arttı (yüzde 14 artış). Tesla hisseleri de bu işten ciddi kazanç sağladı zira borsadaki değeri yüzde 3 arttı. Bu artışla birlikte başta Musk olmak üzere büyük hissedarlar 11 milyar dolar daha kazandılar. (7)

Yasa finansal krizi tetikliyor

Böylelikle “Genius Yasası”, Amerikan oligarşisine hizmet etmek için hazırlanmış bir yasa niteliğinde. Ancak bu yasa gelecekte Bitcoin başta olmak üzere tüm kripto paralara yönelik panik satışların ve kripto türevlerinin acil satışlarının finansal piyasalarda sistemik krizleri tetikleme ve ekonomide yıkıcı yan etkiler yaratma olasılığını büyük ölçüde artırıyor.

Ayrıca bu yasa büyük teknoloji şirketleri ve diğer ticari işletmelerin kripto para çıkarmasına ve dağıtmasına ve kripto tabanlı bankacılık faaliyetleri yürütmesine de olanak tanıyor.

Ticaret ve teknoloji devlerinin hali hazırda 300 milyar dolarlık bir büyüklüğe sahip bulunan kripto para piyasasında, bu riskli araçları ve diğer riskli kripto yatırımları sunmasına izin vermekle; gelecekteki kripto çöküşlerinin tüm ekonomiyi etkisi altına alma riskini büyük ölçüde artırıyor. (8)

“Piyasa düzeltmesi” değil, “çakılma!”

Son bir aylık düşüş ise “piyasa düzeltmesi” olarak değil, bir “çakılma” ya da “çöküş” olarak değerlendirilebilir.

Çakılmanın nedeni; Bitcoin’in aslında gerçek anlamda hiçbir değeri olmayan bir sahte varlık olması. Öyle ki hala hiçbir kullanım alanı bulamadı. Bu nedenle de değeri sıfıra kadar düşebilir. Nitekim bir analize göre:

“Kripto, bir para birimi haline gelmedi. Kriptoda çok fazla faaliyet var: dolar, sterlin, yen, avro ya da her neyse onunla değerlenen büyük miktarlarda gerçek para bu piyasaya atılıyor. Ancak bunların hiçbiri gerçekten değişim amaçlı kullanılmıyor. Bu, yutturmacaya yatırım yapmakla ilgili. Dünyada yaratılan kripto para birimlerinin hiçbirinin özü yok.  Sözde stabilcoin olarak adlandırılanların bile değerleri ve adlarında saklı olan gerçek değiş tokuş edilebilirliğe sahip olup olmadıkları belli değil. Kripto tarafından yaratılan tek şey, değer değil volatilitedir ve bu da gücü piyasadaki birkaç elde yoğunlaştırıyor”. (9)

Finansal krizin fragmanı

Dahası, Bitcoin’deki çöküş gelmekte olan finansal krizin bir öncülü olarak da düşünülmelidir. Çünkü (bir sonraki yazıda ele alacağımız gibi) yapay zekâ teknolojisi piyasasında da önemli sorunlar söz konusu. Bu da bir çakılmayla sonuçlanabilir. Her ne kadar yapay zekâ, Bitcoin’den farklı olarak, gerçek bir değere sahip olsa da yapay zekaya yatırım yapan büyük teknoloji şirketlerinin hisseleri aşırı şişmiş durumda. Bunlar da sert biçimde çakılabilirler.

Bitcoin çakılması ve yapay zekâ üreten teknoloji şirketlerinin borsa değerlerinin olası çöküşü ise bankaları ve diğer finansman şirketlerini zor durumda bırakabilir.

Bu durumda, kapitalizmin tarihinde sıklıkla yaşandığı gibi, devletler bu bankaları kurtarma yoluna gidecektir. Bunun son örneği, 2008 Finansal Krizi sırasında büyük çaptaki banka ve diğer büyük şirket kurtarmalarıdır. Ancak başta ABD ve Çin olmak üzere dünyada devletlerin bugün çok daha borçlu oldukları dikkate alındığında, bu yeni finansal çöküş 2008’den çok daha tahripkâr olma kapasitesine sahip.

Kripto paralardaki hızlı yükseliş ve keskin düşüşler nasıl açıklanabilir?

Kripto paraların değerindeki hızlı yükseliş ve çakılmalara ilişkin en popüler açıklama, “yatırımcılarının spekülatif kazanç elde etme isteği”.

Yani bu piyasalarda yürütülmekte olan “finansal spekülasyon” sonucunda balonlar şişiriliyor ve bir süre sonra bu balonlar sönüyor. 2008’de patlak veren ‘mortgage balonu’nda olduğu gibi, her balonun bir şişme sınırı var ve bu sınır aşıldığında balon patlayarak sönümleniyor çünkü sonsuza kadar balonların şişirilmesi mümkün değil.

Ya da menkul kıymet borsalarındakinde yaşandığı gibi, şirket hisselerinin fiyatlarının, gerçek değerlerinden çok farklılaşarak aşırı artmasına benzer biçimde, aslında sıfıra yakın değerleri olan kripto paraların fiyatları spekülatif kazanç güdüsüyle bu şekilde arttığında, bir süre sonra gerçek değere doğru çakılma başlıyor.

Spekülasyon kapitalizmde var olan bir olgu 

Karl Marx, 19. yüzyılda finansal varlıkları, tahvilleri ve bunların alınıp satıldığı borsaları, “kurgusal sermaye” araçları olarak tanımlamıştı. Kuşkusuz onun yaşadığı yüzyılda Bitcoin gibi kripto paralar mevcut değildi. Ancak Marx’ın bu tür finansal araçları tanımlama biçiminden yola çıkarak Bitcoin’in bu yüzyılın kurgusal sermaye yaratan araçlardan biri olduğu söylenebilir.

“Marx kapitalistlerin nihai amacının paradan para kazanmak olduğunu yazmıştı. Bu bağlamda kapitalizmin olmazsa olmazı bankaların ve kredi mekanizmasının görevi parayı sermayeye dönüştürmektir. Böylece para kâr yaratır. Birçok küçük yatırımcının bireysel tasarrufları bankalarda toplanır. Borsa ve diğer finansal araçlar ise bu parayı normalde ekonomiye döndürmenin ana kanallarıdır. Bu para hanelere, iş âlemine ya da devlete de kanalize edilir...

Bu süreçte kurgusal sermaye yaratılır: getiri reel üretimden değil, bir finansal alaşımdan türetilir. Asalak olsa da finansal faaliyetin büyük bir kısmı en azından fiilen ekonomiyle bazı bağlantılara sahiptir. Örneğin borsalar, şirketlerin gelecekteki kârları üzerindeki, devlet tahvilleri ise gelecekteki vergi gelirleri üzerindeki alacak iddialarıdır. Kripto paralarda ise böyle bir çıpa dahi yoktur: Bitcoin’in fiyatını yükselten şey yatırımcıların fiyatın gelecekte daha da yükseleceğine dair beklentileridir. Bu da bir balonun ana karakteristiğidir”. (10)

Manipülasyon yapmaya uygun bir araç

Britanyalı iki akademisyenin yapmış oldukları bir çalışma, Bitcoin fiyatlarındaki süper hızlı artış (ve hızlı düşüşün) bu parayı 2013 yılından bu yana asıl yönlendiren olgunun finansal spekülasyon ve manipülasyon olduğu gerçeğini ortaya koyuyor. (11) Öyle ki sadece 1,000 oyuncunun Bitcoin piyasasının yüzde 40’ını kontrol edebiliyor olması ve örneğin Kasım 2017’de sadece bir oyuncunun bir seferde 25,000 Bitcoin’i (159 milyon dolar) sisteme sokması yapılan manipülasyonun büyüklüğünü gösteriyor. (12)

Küresel likidite bolluğu spekülasyona zemin hazırlıyor

Bu girişimlerin ve beraberinde oluşan balonların hazırlayıcısı ise küresel çaptaki likidite bolluğu. Başta Fed olmak üzere büyük merkez bankaları 2008 krizi ve Covid-19 sonrasında uyguladıkları aşırı düşük faiz ve büyük çaplı “miktarsal ve kredi kolaylaştırma politikaları” ile hem finans seçkinlerini daha da zenginleştirdiler hem de böyle bir spekülasyon için gerekli zemini hazırladılar.

Kısaca, Fed politikaları aracılığıyla borsaların, tahvil ve kredi piyasalarının yanı sıra kripto para piyasası da spekülatif kârlar elde etmenin alanı oldu. Yani Bitcoin’e olan talepteki inanılmaz artış ve fiyatındaki hızlı yükselişler küresel finans piyasalarındaki tarihsel zirve yapmış aşırı likiditenin kaçınılmaz bir sonucuydu. Blockchain teknolojisine ilave olarak küresel likidite fazlası da Bitcoin’in spekülasyon amaçlı olarak kullanılmasına yol açtı. (13)

Bu bağlamda, Trump’ın bir süredir Fed Başkanı’nı hedef almasının ardında yatan faktör asıl olarak, Fed başkanının faiz indirimini, dolayısıyla da kripto piyasasının büyük aktörlerinin taleplerini yerine getirmemesidir.

Sonuç olarak

Değerini, nereden geldiğini ya da nereye gittiğini bilemediğiniz her para bir sorundur. Kripto paraların değeri ise büyük ölçüde kripto için yeni alıcılar bulmaya bağlıdır. Bu bir saadet zinciridir ve her saadet zinciri gibi bir gün parçalanmaya mahkumdur.

Ayrıca, bu yolda büyük miktarlarda elektrik enerjisi kullanılıyor bu da fosil yakıt üretimini/tüketimini ve ekolojik tahribatı artırırken, aynı zamanda kara para aklama dahil yasa dışı işlemleri de kolaylaştırıyor, organize suç örgütlerinin faaliyetlerini (ödemeler açısından) kolaylaştırıyor.

Son olarak, kripto piyasalarıyla kolay yoldan para kazanma arzusu körüklendiğinden, bu ahlaki bir çöküntüye yol açtığı gibi, emekçileri sömürü düzenine karşı örgütlü bir sınıf mücadelesinden uzak tutuyor.

Devam edecek…

Dip notlar:

(1)  theguardian.com/technology/2026/feb/05/bitcoin-cryptocurrency-slump (5 Şubat 2026).

(2)  https://www.nakedcapitalism.com/2026/02/bitcoin-crypto-crash-captures-headlines-as-potentially-more-serious-tech-driven-debt-retreat-progresses.html (6 Şubat 2026).

(3)  https://www.taxresearch.org.uk/Blog/2026/02/07/will-trumps-crypto-bubble-crash (7 Şubat 2026).

(4)  https://www.taxresearch.org.uk/Blog/2026/02/06/will-trumps-bubble-burst-with-crypto (6 Şubat 2026).

(5)  https://www.ineteconomics.org/perspectives/blog/time-bomb-how-uninsured-stablecoins-and-crypto-derivatives-threaten-financial-and-economic-stability (6 Ekim 2025).

(6)  https://www.epi.org/publication/trump-is-pushing-to-include-risky-assets-like-crypto-and-private-equity-in-401ks-why-this-endangers-retirement-savers-and-the-economy (2 Şubat 2026).

(7)  https://www.bloombergquint.com/gadfly/elon-musk-s-tesla-buying-bitcoin-is-inevitable-and-disconcerting (8 Şubat 2021).

(8)  https://www.bloombergquint.com/gadfly/elon-musk-s-tesla-buying-bitcoin-is-inevitable-and-disconcerting (8 Şubat 2021).

(9)  https://www.taxresearch.org.uk/crypto-or-ai-which-bubble-bursts-first (15 Ekim 2025)

(10)                    “The Bitcoin bubble and cryptocurrency craze”, https://plus.google.com/+MarxistDotCom (18 Ocak 2018).

(11)                    “The Bitcoin bubble – how we know it will burst”, https://theconversation.com/uk (6 Aralık 2017).

(12)                      “The Bitcoin Whales: 1,000 People Who Own 40 Percent of the Market A few massive investors can rock it with a shrug”, https://www.bloomberg.com (8 Aralık 2017).

(13)                    “Bitcoins, Crypto-Currencies and Other Financial Asset Bubbles (excerpt), https://jackrasmus.com (9 Aralık 2017).